Seplenienie u dziecka – dlaczego maluch sepleni i kiedy udać się do logopedy?

Wielu dorosłych uważa seplenienie przedszkolaków za urocze, traktując je jako naturalny etap rozwoju mowy, który „minie sam”. Rzeczywiście, rozwój artykulacji trwa do około szóstego roku życia, jednak istnieją formy seplenienia – zwłaszcza te, w których dziecko wysuwa język między zęby – które nigdy nie znikną bez interwencji terapeuty.

Czym właściwie jest seplenienie (sygmatyzm)?

Seplenienie, fachowo nazywane sygmatyzmem, to nieprawidłowa wymowa tzw. głosek dentalizowanych. Chodzi tu przede wszystkim o trzy szeregi głosek, które pojawiają się w rozwoju dziecka w różnym czasie:

• szereg syczący (s, z, c, dz),
• szereg szumiący (sz, ż, cz, dż),
• szereg ciszący (ś, ź, ć, dź).

Jeśli pięciolatek mówi „safa” zamiast „szafa”, często jest to opóźnienie naturalnego rozwoju (tzw. seplenienie fizjologiczne), ponieważ głoski szumiące pojawiają się najpóźniej. Jeśli jednak wymawiając „słońce”, wsuwa język między zęby – mówimy o wadzie wymowy (seplenieniu międzyzębowym), z którą należy pracować natychmiast, bez względu na wiek dziecka.

Najczęstsze przyczyny seplenienia u dzieci

Wada wymowy niemal nigdy nie bierze się „znikąd”. Jest ona objawem nieprawidłowości w anatomii lub funkcjonowaniu narządów mowy. Do najczęstszych przyczyn sygmatyzmu należą:

Oddychanie przez usta. Stale otwarta buzia powoduje obniżenie napięcia mięśni warg i policzków. Język leży na dnie jamy ustnej i staje się wiotki, a stąd prosta droga do wsuwania go między zęby przy mowie. O wpływie funkcji orofacjalnych na artykulację piszemy szerzej w artykule o terapii miofunkcjonalnej ze stymulatorami MFS.

Skrócone wędzidełko języka (ankyloglosja). Jeśli tkanka pod językiem jest zbyt krótka, język nie ma fizycznej możliwości uniesienia się do podniebienia, by prawidłowo wymówić np. „sz”.

Zbyt długie ssanie smoczka lub kciuka. Nawyki te utrwalają infantylny sposób połykania i odkształcają podniebienie oraz zgryz.

Wady zgryzu. Zgryz otwarty (szpara między zębami) stwarza idealne miejsce do wsuwania języka.

Kiedy udać się do logopedy z dzieckiem?

Szybka diagnoza pozwala zaoszczędzić dziecku trudności w szkole – pamiętajmy, że dzieci z wadami wymowy często mają również kłopoty z nauką czytania i pisania (ryzyko dysleksji). Jeśli zauważasz u dziecka objawy opóźnionego rozwoju mowy, warto skonsultować się ze specjalistą jak najwcześniej.

Wizyta w gabinecie logopedy dziecięcego jest pilnie zalecana, jeśli:

• dziecko (nawet dwuletnie!) podczas mówienia lub w spoczynku wsuwa język między zęby bądź wargi,
• mowa dziecka po 3. roku życia jest całkowicie niezrozumiała dla otoczenia,
• widoczna jest asymetria twarzy podczas mówienia (tzw. seplenienie boczne, zniekształcające strumień powietrza),
• w wieku 5-6 lat dziecko nie wymawia głosek szumiących (sz, ż, cz, dż).

Warto pamiętać, że seplenienie to często nie tylko problem artykulacji, ale także funkcji orofacjalnych. Dlatego w StacjaMowa nierzadko łączymy terapię logopedyczną z terapią miofunkcjonalną, aby jednocześnie wzmacniać mięśnie odpowiedzialne za prawidłowe ułożenie języka, oddychanie i połykanie.

Sprawdzone ćwiczenia logopedyczne do wykonywania w domu

Terapia logopedyczna to praca zespołowa – z logopedą w gabinecie i rodzicem w domu. Poniżej przedstawiamy zabawy przygotowujące aparat artykulacyjny (tzw. gimnastyka buzi i języka), które warto wpleść w codzienne rytuały:

1. „Konik” (kląskanie): świetne ćwiczenie unoszące język, pomagające wzmocnić mięśnie przygotowujące do wymowy głosek szumiących i „r”.
2. „Mycie sufitu”: dziecko szeroko otwiera buzię i czubkiem języka przesuwa od zębów w głąb podniebienia („maluje sufit”).
3. „Zlizywanie dżemu”: smarujemy górną wargę dziecka dżemem lub kremem czekoladowym, a jego zadaniem jest zlizanie smakołyku czubkiem języka przy otwartej buzi. Wzmacnia to pionizację języka.
4. Picie przez zakręconą słomkę: mocno angażuje mięsień okrężny warg, pomagając w ich prawidłowym domykaniu.

Jeżeli u dziecka wdrożono stymulację elektrostymulacją ENMOT, pamiętaj by ściśle przestrzegać zaleceń dołączonych przez terapeutę do ćwiczeń domowych.

Źródła i literatura

• Jastrzębowska G., Pelc-Pękala O., „Logopedia. Pytania i odpowiedzi”, Wydawnictwo UO.
• Skorek E.M., „Oblicza wad wymowy”, Wydawnictwo Akademickie Żak.
• Stanowisko Polskiego Towarzystwa Logopedycznego (PTL) dotyczące profilaktyki logopedycznej w wieku przedszkolnym.

Zakres wsparcia logopedycznego opisujemy na stronie terapii logopedycznej w Gdańsku.